Michael Hùng và cuộc rong chơi trong âm nhạc (phần 7)
(tiếp theo)

Bạn cần biết gì khi đến một phòng thu âm?

Trong buổi nói chuyện với Michael Hùng, liên quan đến phần thu âm kỹ thuật số, tôi nhớ ra rằng chinh Michael Hùng đã có rất nhiều kinh nghiệm trong chuyện thu âm, vì chỉ trong 5 năm mà anh có đến 10 đĩa CD và 3 đĩa DVD độc tấu saxo dù rằng anh còn bận rộn với công việc chinh là chuyên viên Thuế, văn phòng ở Canley Vale, Sydney (www.michaelhung.com.au); ngoài ra Michael Hùng cũng sở hữu một phòng thu âm riêng của minh nữa nên hỏi luôn anh về chuyện cần phải biết khi đến một phòng thu âm. Mời bạn đọc theo dõi.

Thưa anh, nếu tôi là một người đi đến một phòng thu âm chuyên nghiệp, tôi cần phải làm gì để đánh giá được chất lượng của phòng thu đó?

Michael Hùng: Ồ, anh đã đặt một câu hỏi quá ngắn gọn nhưng câu trả lời thì chắc chắn là bao nhiêu cũng không đủ (cười). Do vậy tôi cũng chỉ cung cấp được cho anh- người sử dụng dịch vụ một ý niệm và những điểm chính mình cần nên biết.

Khi chúng ta thu âm lại tức là lưu trữ rồi nghe lại thì âm thanh lúc nghe lại đó cần phải phản ánh trung thực nhất so với lúc trình bày. Anh có thể dễ dàng nhận ra hiện tượng bóp méo âm cả khi chưa thu, đó là khi anh lần đầu nói chuyện qua điện thoại hay hát qua micro, anh sẽ khó mà nhận ra được giọng của chính mình. Cho nên, khi sử dụng các thiết bị thu âm, cần phải đảm bảo chất lượng sao cho âm thu vào được trung thực và khi phát ra cũng trung thực nhất. Đó mới là nói về “phần cứng” thôi. Còn “phần mềm” chính là ý tưởng chủ quan của người thu âm, họ chỉnh lý theo ý đồ của họ và chúng ta nghe theo sở thích của người thu, chứ không thật đúng như khi chúng ta nghe “sống”, cho nên nhiều khi nghe băng thu có thể hay hơn mà cũng có thể dở là vậy. “Phần cứng” phản ánh kỹ thuật còn “phần mềm” phản ánh nghệ thuật sáng tạo của nghệ sĩ. Cho nên có thể nói có ba yếu tố chính để phản ánh một sản phẩm thu âm có chất lượng là: Dụng cụ thiết bị tốt (1) + Kỹ thuật thu tốt (2) + Tính sáng tạo của nghệ sĩ (3) = Sản phẩm chất lượng tốt. Nhưng có lẽ tôi chỉ trình bày điều kiện cần của “phần cứng” đó là dụng cụ mà thôi.

Quy trình thu âm nói ra thì khá đơn giản: Âm phát ra à Micro à Bộ phận thu nạp và xử lý âm, bao gồm bộ nén (compressor), bộ cân bằng (equalizer), bộ tạo âm dội (reverb). Đó là “tứ trụ” của một phòng thu, ngoài ra phòng thu còn phải có cách âm đúng tiêu chuẩn (chống âm dội cho cả hai loại, âm tần số thấp và cao).

Về micro, trên nguyên tắc chung là phải có hai loại micro chính là micro để thu âm phát với tần số cao (phát theo đường thẳng) và một loại micro thu âm tần số thấp (lan toả xung quanh). Ngay trong mỗi loại nó cũng có những mức độ khác nhau, như loại mic bắt sóng tần số thấp, người ta gọi là mic bắt sóng hình tim, tức là nó bắt sóng lan toả, nó có loại bình thường (cardioid) -chỉ bắt âm phát ra gần ngay nó, đặt biệt là phát ngang sang hai bên ở góc 90 độ, và chỉ bắt các sóng trực tiếp từ phía trước ở tần số 6dB mà thôi,và nó loại bỏ các âm phía sau người hát; còn đối với loại mic siêu tim (supercardioid), nó có khả năng bắt được một ít sóng phát ở phía sau người hát; rồi loại tim rộng (hypercardiod) nó bắt được sóng phía sau nhiều hơn loại siêu tim.

Rồi mỗi loại mic có loại mic màng rộng (large diagram) và loại màng hẹp nữa. Thêm vào đó mic được chế tạo theo các nguyên lý nhận và truyền âm khác nhau, như loại mic USB, mic tụ (condenser), mic động năng (dynamic), mic băng (ribbon) vân vân; mỗi loại nó có một ưu điểm và nhược điểm riêng.
Cho nên tích hợp lại chúng ta có cả trăm loại mic khác nhau, cho nên, đối với mỗi chức năng, cần phải cân nhắc mà lựa chọn cái nào cho thích hợp.

Nói tóm lại là cũng chỉ cần hai thứ micro là đủ rồi?

Michael Hùng: (Cười). Đâu đơn giản như vậy. Chúng ta cũng biết là mỗi người có một chất giọng khác nhau, chất giọng khác nhau đó đã làm phức tạp thêm tần số sóng âm phát ra, do đó chỉ có hai cái mic là không đủ, mà tối thiểu cũng phải 5 cái để cho người hát thử giọng, xem cái mic nào hợp với chất giọng mình nhất. Với loại mic cho người hát thì cần phải loại mic hỗn hợp tức là vừa có chức năng thu âm tần số cao vừa thu tần số thấp.

Chưa, còn micro cho nhạc cụ nữa, mỗi một loại nhạc cụ nó lại có tần số âm thanh đặc biệt khác nhau, nó cũng cần phải có mic chuyên dụng riêng. Cũng có một số nhạc cụ phát với tần số tương đồng, có thể dùng chung, nhưng dẫu sao nó vẫn không tối ưu bằng dùng loại đặc hiệu.

Vậy loại mic nào là chất lượng và giá khoảng bao nhiêu?

Michael Hùng: Theo kinh nghiệm của riêng tôi, với mic cho người hát, tôi cho rằng loại mic chuyên nghiệp (pro) của Neumann là cho ra chất lượng tốt. Nên dùng loại U 87, loại mới U 87Ai nó có chỗ để hiệu chỉnh tần số và chuyển đổi tần số. Giá của mic này để dùng được cũng phải 5000 đô la/cái trở lên.

Microphone U87

Nhưng tôi thấy trên quảng cáo có những mic pro cũng giá chỉ có vài trăm đô thôi?

Michael Hùng: Đúng rồi, mic thì hằng hà sa số, ai muốn dùng cái nào thì dùng tuỳ túi tiền. Những loại hàng “xịn” thì giá nó rất cao, nếu giá đắt quá mà không tốt thì bán chẳng ai mua, mà nó vẫn giữ giá như vậy thì chắc chắn là phải có lý do của nó. Tây có câu “gabage in, gabage out”, tức là “đầu vào là rác, thì đầu ra cũng là rác”; mà ông bà ta nói là “tiền nào của đó” là vậy.

Vâng tôi hiểu, nhưng chỉ mới có lựa chọn mic không thôi tôi đã thấy lung bùng lỗ tai rồi, anh có thể cho tôi tóm tắt về đánh giá chất lượng một cái mic không?

Michael Hùng: OK, việc đầu tiên xem là họ có đầy đủ các loại mic khác nhau hay không bao gồm: mic ống (thu tần số cao), mic tim (thu tần số thấp); xem có đủ mic màng rộng và mic màng hẹp không; xem có các thiết bị phụ trợ như màng phụ trợ không; xem có các mic chuyên dụng cho từng loại nhạc cụ không; và quan trọng hơn hết là xem hiệu của mic là loại gì. Thời đại bây giờ thông tin dễ dàng kiểm chứng, chỉ cần biết hiệu của mic, anh có thể tìm hiểu thông tin về chất lượng và giá cả của mic đó.

Vâng, thế mới là cái mic, còn làm thế nào để biết các bộ phận khác?

Michael Hùng: Căn bản có ba bộ phận chinh như tôi đã trình bày, là bộ nén, bộ cân bằng và bộ tạo âm dội.

Thứ nhất về bộ nén và bộ cân bằng âm, nó gần như là một phần của não bộ chúng ta vậy. Nó có nhiệm vụ tăng chất lượng từng loại âm thu, tách âm từng loại nhạc cụ và giải nén các âm đó sau khi qua bộ xử lý để sao cho âm khi nghe đạt được chất lượng cao, ít nhiễu bởi tạp âm và đạt được hiệu ứng cần thiết.

Tôi lấy một thí dụ, minh hát ra ở một giọng nào đó có tần số chẳng hạn, nhưng không phải lúc nào làn sóng âm đi vào nó cũng nằm ở mức đó mà nó có thể dao động lên xuống trên và thấp xuống dưới. Để cho âm thanh này đẹp, chúng ta phải “đánh bóng” nó bằng cách đặt cho bộ nén “gọt” (trim) hết các đoạn sóng vượt lên trên chẳng hạn.

Về khả năng tách âm của bộ cân bằng âm, thu âm các nhạc cụ là một nghệ thuật và sử dụng chức năng cân bằng (equalizer) gần như là “sách gối đầu giường” cho mọi kỹ sư âm thanh. Có nhiều loại nhạc cụ phát ra các âm với tần số hỗn hợp và phức tạp sẽ sinh ra các mô hình sóng âm đi khác nhau, và chắc chắn không thể nào mà thu hết được khi thu âm để mic ở gần. Dùng equalizer để chỉnh bù lại sự mất cân bằng sóng này bằng cách điều chỉnh tăng tần số của một số sóng mà lại giảm một số khác. Mục đích là để cuối cùng chúng ta bắt được âm thanh sao cho phản ánh đúng âm thanh gốc nhất và sử dụng equalizer là để duỗi những âm không đi theo đường thẳng ra để đạt đến đúng giọng của nó.

Nói về bộ tạo âm dội, chúng ta thường bị quá lạm dụng âm dội (reverb), vì nó có thể tạo được độ ngân vang, nghe rất mượt nhưng kỳ thực âm dội là “kẻ thù” của thu âm. Cho nên, khi thực hiện thu âm, phòng thu phải có chế độ cách âm đúng để ngăn ngừa âm dội. Chúng ta có thể tạo hiệu ứng âm dội bằng bộ phận tạo âm dội sau khi xử lý nén và cân bằng âm. Máy tạo âm dội được sử dụng để tạo không gian cho tín hiệu của âm thanh một cách uyển chuyển và sáng tạo cho người thu. Thật vậy khó mà có thể có được âm thanh thu âm hoàn toàn như ý muốn nếu thu trong điều kiện tự nhiên.
Với loại máy nén và máy cân bằng âm, tôi khuyên anh nên chú ý đến nhãn hiệu Avalon.



Avalon Compressor



Ngoài các bộ phận máy móc đó, chúng ta còn có một bộ phận phụ trợ không kém phần quan trọng đó là các phần mềm tạo effect cho nhạc trông nó “sáng sủa” hơn, điệu đà hơn, giống như các phần mềm tạo effect hình ảnh vậy; cũng có đến hàng trăm loại phần mềm khác nhau.


Cám ơn anh đã cung cấp một số thông tin bổ ích và thú vị về đặc điểm của một phòng thu âm chất lượng. Cám ơn anh đã cho tôi một buổi nói chuyện rất lâu về cuộc rong chơi trong âm nhạc của anh đặc biệt về cuốn sách “Michael Hùng- rong chơi âm nhạc và bè bạn” sẽ ra mắt trong tháng 1 năm 2008 hàm chứa chi tiết hơn về các nội dung anh đã trình bày đó là: kỹ thuật xướng âm, bí quyết của saxophone và kỹ thuật thu âm. Ngoài ra Michael Hùng còn cho biết trong đó anh cũng có giãi bày những kỷ niệm vui buồn của cuộc đời, những muôn mặt đời thường thăng trầm trong cuộc sống; những gian ngoan, đố kỵ, lừa lọc của người đời mà anh đã trải qua, hy vọng có dịp anh sẽ cho chúng ta một buổi nói chuyện khác.

Tường Quang thực hiện