Trong dịp thực hiện các doạn video clips cho DVD số 5 “Bước chân phiêu lãng”, đoàn làm phim của chúng tôi có được một sự tình cờ may mắn là có mặt đúng vào dịp Lễ hội cà phê Ban mê lần thứ 2, và đây là lễ hội cà phê có quy mô lớn nhất toàn quốc. Lễ hội kéo dài 3 ngày, có 400 gian hàng của 150 doanh nghiệp trong và ngoài nước, của nông dân, và các trang trại…tham gia. Khoảng 30.000 khách đến với lễ hội.
Khách được tham quan các mô hình trồng, chế biến, pha chế và thưởng thức cà phê tại “Làng văn hóa cà phê” của Công ty cà phê Trung Nguyên xây dựng, xem cuộc triển lãm và thi ảnh về cà phê. Trong đợt này, tỉnh Đắk Lắk cũng khai trương “Sàn giao dịch cà phê”, dự kiến có khoảng 100 doanh nghiệp sẽ tham gia sàn.
Nhân lễ hội cà phê này, là một môn đồ của cà phê, nên tôi cũng tò mò tìm hiểu để chia sẻ với các bạn một số thông tin thú vị về cà phê, đặc biệt những thông tin cập nhật về mối liên hệ giữa uống cà phê và sức khỏe, mà dân ghiền cà phê vẫn phân vân, liệu uống cà phê có hại cho sức khỏe hay không?

Vài nét về lịch sử của cà phê và uống cà phê

Phơi cà phê sau khi thu hoạch

Theo sử liệu ghi chép thì hạt cà phê được phát hiện đầu tiên vào khoảng thế kỷ thứ 9 tại một làng dân Kaldi ở Ê-ti-ô-pi-a, châu Phi. Người dân ở đây thấy đàn dê của họ bỗng dưng như rửng mỡ lên sau khi ăn một loại hạt; họ ăn thử và thấy tinh thần sảng khoái hơn, và họ bắt đầu trồng cà phê từ đó. Tuy nhiên người Ả-rập mới là nhóm người đầu tiên đưa cà phê ở tầm vóc kinh doanh rộng vào thế kỷ thứ 12 và họ gọi đó là “qahwa”, và ngày nay chúng ta có giống cà phê Arabica.

Những quán cà-phê mà chúng ta ngồi thưởng thức như ngày nay đã xuất hiện lần đầu tiên trên thế giới vào năm 1475 ở Constantinope. Cà phê được đưa đến tân lục địa (Mỹ, Canada) vào thế kỷ 17, và cũng cùng thời điểm này tại Âu châu mới có các quán cà phê lần lượt ở Anh, Pháp và Ý. Những cuộc thương mại hóa cà phê, buôn lậu cà phê diễn ra sau đó do người Đức khởi xướng. cà phê được tuồn ra khỏi xứ Ả-rập qua ngõ cảng Mocha (từ đó mà còn có tên là cà phê Mocha), và được đưa giống sang trồng vùng Đông Ấn độ. Và quán cà phê đầu tiên ở Berlin xuất hiện vào những thập niên 70s của thế kỷ 18.

Tuy thú uống cà phê thì có lâu đời, nhưng phin lọc cà phê lần đầu tiên xuất hiện là năm 1908, và máy làm cà phê expresso mới ra đời vào năm 1933.
Cho đến năm 1995, cà phê được lên ngôi trở thành thức uống thông dụng nhất hành tinh, với số lượng 400 tỷ ly cà phê được con người tiêu thụ trong 1 năm; với mức này nó chỉ đứng hàng thứ hai về lượng tiêu thụ sau dầu hỏa mà thôi.

Về chủng loại thì có nhiều, nhưng hai loại phổ biến nhất là cà phê Arabica chiểm 75% tổng sản lượng cà phê toàn thế giới, đứng hàng thứ hai là Robusta được trồng ở những nơi mà giống Arabica không chịu được.
Cà phê Arabica có mùi vị thơm hơn Robusta, tuy nhiên nó có đời sống ngắn do dễ bị nhiễm bệnh, trong khi đó cà phê giống Robusta có hàm lượng caffeine gấp đôi và có khả năng đề kháng bệnh rất cao, nó có vị đắng hơn và cho màu sắc cà phê đậm đà hơn. Vì nó đậm độ kem cà phê cao nên Robusta là thành phần quan trọng trong espresso, để làm giảm giá thành sản phẩm.

Mặc dù có nguồn gốc từ Phi châu, rồi được nhân giống từ vùng Ả-rập, thế nhưng sản lượng cà phê lón nhất thế giới lại thuộc về vùng Brasil xa xôi so với quê hương của nó; mỗi năm Brasil cung cấp cho người tiêu dung khoảng 17 triệu tấn. Đứng hàng á vương sản lượng cà phê thế giới là Việt nam, chỉ thua Brasil 1,5 triệu tấn, tức 15,5 triệu tấn/năm, một kỷ lục mà ít người biết đến!

Về cách thức thưởng thức cà phê, nó cũng khác nhau tùy vùng địa dư. Nhưng cách pha chế cà phê của Ý được xếp loại ưa chuộng và gần như thành chuẩn mực của cà phê, đó là các loại espresso có long và short black, cappuccino, flat white mocha, và latté. Việt nam cũng đóng góp một dạng pha chế cà phê độc đáo đó là cà phê pha phin được gia giảm thành loại cà phê sữa đá. Hiện nay loại cà phê sữa đá của Việt nam đang được giới thiệu rộng rãi với người sử dụng tây phương thông qua các cộng đồng người Việt ở hải ngoại.

Cà phê và sức khỏe

Michael Hùng thưởng thức cà phê tại Lễ hội cà phê Ban Mê Thuộc

Vì tính phổ biến và rộng rãi như vậy, nên cà phê bỗng dưng trở thành tâm điểm của các nhà khoa học vì họ nghĩ đến ảnh hưởng của cà phê đến sức khỏe. Điều nhận thấy đầu tiên đó là cà phê gây hưng phấn, và dễ gây nghiện. Nghiện cà phê không nguy hiểm như nghiện thuốc lá hay nghiện rượu, nhưng những người quen dùng cà phê nếu thiếu ly cà phê thì đầu óc họ không thể tỉnh táo và cảm giác buồn ngủ bao quanh.

Với một lịch sử lâu đời là thức uống gắn liền với con người, cùng với những thăng trầm theo lịch sử của nó, cà phê cũng có những giai đoạn bị chỉ trích kịch liệt, là thủ phạm của nhiều chứng rối loạn hoặc những căn bệnh mà nó liên đới hoặc là nguy cơ của con người. Caffeine là thành phần hóa học chính của cà phê và được biết có tác dụng là tăng mạch, tăng huyết áp, nên làm tăng tốc độ tuần hoàn của máu, nên có tính lợi tiểu. Sau đó lần lượt các khoa học gia đã kết tội cà phê có tác hại đối với sức khỏe nhất là bệnh tim mạch.
Thế nhưng, theo thời gian, với tiến bộ dần của khoa học, nỗi hàm oan cho cà phê ngày càng rõ, và có lẽ không cùng số phận như thuốc lá, càng ngày càng bị kết tội đến độ phải cảnh báo và xa lánh thì cà phê càng chứng tỏ cán cân nghiêng về phía lợi cho sức khỏe hơn là hại.

Một nghiên cứu của đại học Harvard danh tiếng còn cho thấy rằng nếu mỗi ngày chỉ uống một đến 3 ly cà phê thì có khả năng làm giảm nguy cơ tiểu đường ở người lớn ở con số rất nhỏ, dưới 10%, nhưng nếu uống 6 ly cà phê mỗi ngày thì nó làm giảm 54% tỷ lệ tiểu đường ở đàn ông và 30% ở đàn bà, một con số thật ấn tượng. Điều đó nói lên rằng uống nhiều cà phê hoàn toàn không có hại gì nếu không nói là có lợi nhiều hơn.

Có không dưới 6 nghiên cứu trên thế giới cho thấy rằng những người uống cà phê đều đặn thì đến 80% không bị chứng run tay Parkinson.
Cà phê còn cho thấy nếu uống đều đặn thì làm giảm 25% nguy cơ bị ung thư ruột, giảm 80% nguy cơ ung thư gan và giảm gần một nửa nguy cơ ung thư túi mật.

Như vậy, nói không ngoa, cà phê là bạn đường cho những ai sợ bị ung thư!
Còn nhiều nữa, các nghiên cứu còn cho thấy cà phê giúp làm giảm tỷ lệ tái phát cơn hen, và giảm bệnh ở những vùng không có thuốc trị hen, làm giảm đau đầu, giảm căng thẳng và kể cả ngừa sâu răng

Trên hết cả, đối với phụ nữ, có lẽ cà phê đã từng luôn được coi là tội đồ. Thế nhưng những niềm tin có tính “phân biệt giới tính” đó đã lần lượt bị lãng quên, bởi vì nhiều nghiên cứu đã chứng minh không những không gây hại mà nó còn đem lại lợi ích cho phụ nữ không khác gì như nam giới; thậm chí đối với phụ nữ có thai, uống cà phê cũng không có hại gì cho em bé trong bụng cả.

Tất cả những thông tin mà chúng tôi cung cấp cho quý vị ở trên đây là thông tin cập nhật, được xác tín của các chuyên gia y tế hang đầu thế giới. Vậy tại sao chúng ta không cùng nhau thưởng thức một ly cà phê đậm đà hương vị quê hương mình?

Michael Hùng
Ban Mê mùa lễ hội
12 tháng 12, 2008

ĐÃ PHÁT HÀNH: Michael Hùng DVD Vol.5 Độc tấu Saxophone “BƯỚC CHÂN PHIÊU LÃNG”

Đón đọc kỳ tới: “Trò chuyện với Michael Hùng về Bước chân phiêu lãng”